پایگاه اطلاع رسانی حجت الاسلام و المسلمین اکبر ترابی شهرضایی

این پایگاه در راستای ارائه دروس استاد اکبر ترابی شهرضایی راه اندازی گردیده است.

پایگاه اطلاع رسانی حجت الاسلام و المسلمین اکبر ترابی شهرضایی

این پایگاه در راستای ارائه دروس استاد اکبر ترابی شهرضایی راه اندازی گردیده است.

پایگاه اطلاع رسانی حجت الاسلام و المسلمین اکبر ترابی شهرضایی

درس خارج فقه ـ جلسه سوم ـ بحث خمس (معدن) ـ 1394/06/30

دوشنبه, ۳۰ شهریور ۱۳۹۴، ۱۱:۴۷ ب.ظ

دانلود فایل صوتی جلسه سوم

شنیدن آنلاین صوت جلسه سوم

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

متن عربی:

و لقد اجاد السید المحقق الروحانی فیما افاد حیث قال:

هذا بناء على عدم تبعیة ملک المعدن لملک الأرض کما حققناه واضح، اذ لا یختلف عن الفرض السابق ملاکا و موضوعا. و أما بناء على التبعیة کما هو المسلم فتملک المخرج للمعدن على خلاف القاعدة، اذ مقتضاها کونه ملکا للمسلمین.

إلا أن الذی یظهر کون هذا الحکم أعنی تملک المخرج من القطعیات، و الوجه فیه ما ذکره فی الجواهر من الشهرة و السیرة المستمرة القطعیة على التملک بمجرد الحیازة بلا اذن. و معاضدة ذلک ببعض الاخبار الضعیفة، فانه یعلم من مجموع ذلک ثبوت الحکم و الخروج عن القاعدة. فتدبر. {المرتقى إلى الفقه الأرقى - کتاب الخمس؛ ص: 69}

قال المحقق اللنکرانی قدس سره: و یمکن الإیراد علیه بأنّ عدم ثبوت بناء العقلاء بالإضافة إلى الأعماق المذکورة لعلّه لکون الموضوعات مستحدثة، و إلّا فالظاهر أنّه لا فرق عندهم بین قلّة العمق فی موضوع البئر و کثرته، کما أنّ قیاس الفضاء على العمق لعلّه مع الفارق، فإنّ التصرّف فی الفضاء بالنحو المذکور لا یعدّ تصرّفاً أو تصرّفاً غیر مأذون فیه، و إلّا فلو فرض أنّ التصرّف فی الفضاء بنحو کان مزاحماً للمالک، کما إذا وجد فیه بناءً عالیاً مزاحماً کالسحاب فلا یجوز التصرّف فیه، و جواز الصلاة فی الطائرة العالیة عن الأرض آلاف أمتار لا یمکن توجیهه إلّا على طبق الروایة المذکورة؛ لعدم إمکان محاذاة العین فی مثل الارتفاع المذکور بأیّ معنى ذکر للمحاذاة، فتدبّر، و مثله الصلاة فوق جبل أبی قبیس و مثله، و التحقیق فی محلّه. {تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة - الخمس و الأنفال؛ ص: 62}

یلاحظ علیه بان حفر البئر احیاء له فملکیة الحافر بقدر عمق البئر کما ان ملکیة البناء تابع لطوله فی السماء و استخراج المعدن من اعماق الارض لیس امرا مستحدثا بای عمق کان.

اضف الی ذلک لو قلنا بکونه امرا مستحدثا فالعقلاء لا یرون التبعیة بین الارض و المعدن فیها و نحن نقول فی البناءات المستحدثة لو کان الشارع بین الناس لیحکم به اذا لم یکن فی البناء عملا خلاف الشرع المقدس.


ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

تقریرات درس (چکیده ای از مباحث مطرح شده):

بیان محقق روحانی:

اگر قائل باشیم که ملکیت معدن تابع ملکیت زمین نیست، شخص مستخرج، مالک معدن است

اما بنابر تعبیت ملکیت معدن از ملکیت زمین، مالک شدن مُخرِج، خلاف قاعده است؛ زیرا این زمین ملک مسلمانان است. (و این خلاف قاعده نیاز به دلیل دارد)

لکن چیزی که ظاهر است این است که حکم ملکیت مخرِج، یک حکم قطعی است.

دلیل: آنچه در جواهر ذکر شده که شهرت و سیره ی مستمره قطعیه، دلالت بر این دارد که شخص مستخرج، به مجرد حیازت و بدون اذن، مالک معدن می شود.

مؤید: برخی روایات ضعیفه، مؤید این مطلب است

نتیجه: از مجموع اینها، بدست می آید که شخص مُخرِج مالک است و قاعده ی تبعیت، تخصیص می خورد.


بیان مرحوم فاضل لنکرانی:

ایشان پس از ذکر کلام محقق خوئی، می فرماید:

ایرادی که به محقق خوئی وارد است این است که چنین بناء عقلایی نداریم. علاوه بر اینکه اعماقی که ذکر شده (مثل عمق 50 متر و ...) از موضوعات مستحدثه است و این سیره متصل به زمان معصوم نیست.

همچنین قیاس فضاء و عمق، یک قیاس مع الفارق است و باید بین آنها فرق گذاشت؛ چرا که تصرف در فضاء به نحو مذکور، تصرف حساب نمی شود و یا تصرف غیر مأذون به حساب نمی آید. و اگر ما فرض بگیریم که چنین تصرفی در فضاء، با ملکیت مالک در تزاحم است، چنین تصرفی جایز نخواهد بود. از طرفی جواز نماز در هواپیمایی که هزاران متر بالاتر از زمین است، فقط طبق روایتی که می گوید: «کعبه از تخوم ارضین تا عنان سما است»، موجّه خواهد بود؛ زیرا در مثل چنین ارتفاعی، امکان محاذاة العین وجود ندارد.

(پایان بیان مرحوم فاضل لنکرانی)

اشکال ما به مرحوم فاضل:

اشکال اول: اگر عرف، حفر چاه به هر مقداری را احیا می داند، ملکیت شخص حفر کننده، به اندازه عمق چاه است همانطور که ملکیت بناء، تابع طولش در آسمان است و استخراج معدن در عمق زمین، امر مستحدثی نیست (به هر عمقی که باشد).

اشکال دوم: بر فرض هم که قائل شویم که استخراج معدن به این اعماق، امر مستحدثی است:

1) عقلا بین زمین و معدن در اعماق زمین، تبعیتی نمی بینند (عدم تبعیت، سیره ی عقلائی است).

2) ما در امور مستحدثه می گوییم که اگر شارع (معصوم) بین مردم بود، به همین مطلب (عدم تبعیت) حکم می نمود؛ زیرا در این مسئله (عدم تبعیت) عمل خلاف شرعی وجود ندارد و از سوی شارع، نهیی در این مورد به ما نرسیده است.


نکته: «سیره عقلائی» نیاز به امضاء دارد و لو به عدم ردع، ولی «سیره متشرعه» همین که به زمان معصوم (علیهم السلام) متصل باشد، کافی است و نیازی به امضا ندارد.

۹۴/۰۶/۳۰

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی